İÇİNDEKİLER

 

§ 1. GİRİŞ

 

I- KAVRAM VE TÜRLER   

1- Kavram      

a- Tanım     

b- Terim     

2- Türler         

a-  Serbest Ticaret Bölgesi (Free Trade Zone)   

b- Serbest Üretim Bölgesi (Free Production Zone)         

c- Serbest Liman (Free Port)                

d- Serbest Bankacılık Bölgesi veya Kıyı Bankacılığı (Off- Shore Banking)  

e- İkiz Fabrika (Maquiladora) 

II- SERBEST BÖLGE KAVRAMININ YAKIN KAVRAMLARDAN AYIRT EDİLMESİ

1- Teknoloji Geliştirme Bölgesinden (Teknopark) Ayırt Edilmesi      

2- Endüstri Bölgesinden Ayırt Edilmesi  

3- Organize Sanayi Bölgesinden Ayırt Edilmesi    

4- Nitelikli Sanayi Bölgesinden Ayırt Edilmesi       

5- Gümrük Antreposu ve Serbest Antrepodan Ayırt Edilmesi           

6- Transit Bölgeden Ayırt Edilmesi          

7- Vergi Cennetlerinden Ayırt Edilmesi   

8- Serbest Ticaret Alanından Ayırt Edilmesi          

III- KONUNUN SINIRLANDIRILMASI VE PLAN             

 

BİRİNCİ BÖLÜM

TARİHÇE VE ÇEŞİTLİ HUKUK SİSTEMLERİNE TOPLU BAKIŞ

 

§ 2. TARİHÇE

 

I- SERBEST BÖLGELERİN DÜNYADAKİ GELİŞİMİ    

1- İlkçağ Dönemi           

2- Ortaçağ Dönemi       

3- Yeniçağ Dönemi       

4- Yakınçağ Dönemi     

II- SERBEST BÖLGELERİN TÜRKİYE’DEKİ GELİŞİMİ              

1- Osmanlı Dönemi      

2- Cumhuriyet Dönemi

a- 1920–1929 Dönemi               

b- 1930–1950 Dönemi              

c- 1950–1980 Dönemi               

d- 1980 Sonrası Dönem          

aa- Ulusal Gelişmeler          

aaa- 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu   

bbb- 4458 sayılı Gümrük Kanunu  

ccc- Türkiye’de Kurulan Serbest Bölgeler   

bb- AB Adaylık Sürecindeki Gelişmeler          

aaa- Katılım Ortaklığı Belgesi ve Ulusal Program      

bbb- İlerleme Raporları  

 

§ 3. ÇEŞİTLİ HUKUK SİSTEMLERİNE TOPLU BAKIŞ

 

I- ULUSLARARASI HUKUK: DÜNYA GÜMRÜK ÖRGÜTÜ VE KYOTO SÖZLEŞMESİ          

1- Serbest Bölgenin Kurulması 

2- Serbest Bölgeye Eşyanın Kabulü         

3- Serbest Bölgede İzin Verilen Faaliyetler             

4- Eşyanın Serbest Bölgeden Çıkışı         

5- Serbest Bölgenin Kapatılması              

II- ULUSÜSTÜ HUKUK: AVRUPA TOPLULUĞU GÜMRÜK VE KATMA DEĞER VERGİSİ MEVZUATI              

1- Gümrük Mevzuatı    

a- Gümrük Kodu      

aa- Serbest Bölgenin Kurulması      

bb- Serbest Bölgeye Eşyanın Kabulü             

cc- Serbest Bölgede İzin Verilen Faaliyetler  

dd- Eşyanın Serbest Bölgeden Çıkışı             

b- Gümrük Kodu Uygulama Yönetmeliği           

aa- I.Tip Denetime Tabi Serbest Bölgelere Uygulanabilecek Hükümler    

bb- II. Tip Denetime Tabi Serbest Bölgelere Uygulanabilecek Hükümler 

cc- I. Tip Denetime Tabi Serbest Bölgelerle II. Tip Denetime Tabi Serbest Bölgelerin Karşılaştırılması            

2- Katma Değer Vergisi Mevzuatı             

II- ULUSAL HUKUKLAR    

1- İngiliz Hukuku          

a- İdari Uygulamalar

aa- Serbest Bölgelerin Kuruluşu     

bb- Faaliyet Ruhsatı            

cc- İzin Verilen Faaliyetler 

dd- Denetim          

ee- Kayıt Tutma    

ff- Bölgeye Yerleştirilebilecek Eşya 

b- Vergi Uygulamaları            

2- İrlanda Hukuku         

a- İdari Uygulamalar

aa- Faaliyet Ruhsatı            

bb- İzin Verilen Faaliyetler 

cc- Denetim          

dd- Kayıt Tutma   

b- Vergi Uygulamaları            

aa- Gümrük Vergisi            

bb- Özel Tüketim Vergisi   

cc- Araç Tescil Vergisi       

dd- Katma Değer Vergisi   

ee- Kurumlar Vergisi          

3- Amerikan Hukuku    

a- İdari Uygulamalar

aa- Faaliyet Ruhsatı            

bb- İzin Verilen Faaliyetler 

cc- Denetim          

dd- Bölgeye Yerleştirilebilecek Eşya               

b- Vergi Uygulamaları            

 

İKİNCİ BÖLÜM

SERBEST BÖLGELERİN HUKUKSAL TEMELLERİ/SINIRLARI

 

§ 4. ULUSLARARASI HUKUK AÇISINDAN SERBEST BÖLGELERİN YETKİSEL TEMELLERİ

 

I- ULUSLARARASI HUKUK: DEVLET EGEMENLİĞİ   

1- Egemenlik 

a- Kavram  

b- Egemenliğin Kullanılması: Yetki      

aa- Ulusal Alanda Yetki (Ülkesel Yetki- İç Egemenlik)  

bb- Uluslararası Alanda Yetki (Ülke Dışı Yetki - Dış Egemenlik)                

2- Egemenliğin Uzantısı: Serbest Bölge Yaratılması            

II- VERGİ HUKUKU: DEVLETİN VERGİSEL (MALİ) EGEMENLİĞİ           

1- Vergisel (Mali)  Egemenlik     

a- Kavram  

b- Vergilendirme Yetkisi        

2- Vergisel (Mali) Egemenliğin Uzantısı: Gümrüksüz/Vergisiz Alan Yaratılması            

 

§ 5. ULUSLARARASI HUKUK AÇISINDAN SERBEST BÖLGELERİN YETKİSEL SINIRLARI

 

I- ULUSLARARASI HUKUKTA YETKİNİN KÖTÜYE KULLANILMASI       

II- VERGİ HUKUKUNDA YETKİNİN KÖTÜYE KULLANILMASI: HAKSIZ VERGİ REKABETİ

1- Haksız Vergi Rekabeti             

2- Haksız Vergi Rekabetinin Önlenmesi   

a- OECD’nin Haksız Vergi Rekabetinin Önlenmesine İlişkin Çalışmaları      

b- Avrupa Birliği’nin Haksız Vergi Rekabetinin Önlenmesine İlişkin Çalışmaları       

c- Haksız Vergi Rekabetinde Uluslararası Hukuk Bakımından Devletin Sorumluluğu              

 

§ 6. ANAYASAL AÇIDAN SERBEST BÖLGELERİN TEMELLERİ/SINIRLARI

 

I- DEVLETİN NİTELİKLERİ AÇISINDAN SERBEST BÖLGELER              

1- Hukuk Devleti İlkesi Açısından              

2- Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi Açısından         

a- Kavram  

b- Bakanlar Kuruluna Verilen Yetki: Serbest Bölgelerin Yer ve Sınırlarını Belirleme               

II- DEVLETİN GÖREVLERİ AÇISINDAN SERBEST BÖLGELER              

1- Devletin Temel Amaç ve Görevleri Açısından    

2- Devletin Piyasaları Denetleme ve Dış Ticareti Düzenlenme Görevi Açısından            

III- VERGİ ÖDEVİ AÇISINDAN SERBEST BÖLGELER               

1- Verginin Yasallığı İlkesi Açısından       

a- Kavram  

b- İstisnalar              

aa- Anayasa m.73/IV Uyarınca Bakanlar Kurulu’na Verilen Yetki              

bb- Anayasa m. 167/II Uyarınca Dış Ticaretin Düzenlenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu’na Verilen Yetki          

2- Vergilendirmede Eşitlik İlkesi Açısından            

3- Vergide Mali Güçle Orantılılık İlkesi Açısından  

a- Kavram  

b- Vergi Muafiyeti, İstisna ve Kolaylıkların Vergide Mali Güçle Orantılılık İlkesi Karşısındaki Durumu 

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

SERBEST BÖLGELERDE İDARİ VE TİCARİ DÜZEN

 

§ 7. SERBEST BÖLGELERDE İDARİ DÜZEN:

YÖNETİM VE ÇALIŞMA REJİMİ

 

I- SERBEST BÖLGELERİN YÖNETİM YAPISI             

1- Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü     

 a- Kuruluşu             

b- Görev ve Yetkileri               

c- Özel Hesap           

2- Serbest Bölge Müdürlükleri  

a- Kuruluşu              

b- Görev ve Yetkileri               

3- Bölge Kurucusu/ Bölge İşleticisi/ Bölge Kurucu ve İşleticisi          

a- Tanım    

b- Görev ve Yetkileri               

c- Mali ve İdari Yükümlülükleri             

4- Kullanıcı     

a- Tanım    

b- Görev ve Yetkileri               

II- SERBEST BÖLGENİN KURULUŞU VE BÖLGEDE FAALİYET/ÇALIŞMA ESASLARI     

1- Kuruluş      

a- Kuruluş İzni         

b- Altyapı Tesisleri  

c- Üstyapı Tesisleri  

d- Yapı ve Tesislerin Korunması          

2- Bölgede Faaliyet      

a- Faaliyet Ruhsatı   

b- Kullanıcıların Sınaî ve Ticari Sicillerinin Tutulması ve Bölge İşlemleri    

c- Giriş İzin Belgesi ve Görev Kartı      

d- Faaliyetin Geçici Olarak Durdurulması          

e- Faaliyet Ruhsatının İptali   

3- Bölgede Çalışma Esasları      

a- Güvenlik ve Yaşam Hizmetleri          

b- Çalışanların Hakları            

c- İkamet İzni/Gece Çalışma İzni           

 

§ 8. SERBEST BÖLGELERDE TİCARİ DÜZEN: DIŞ TİCARET/GÜMRÜK/KAMBİYO REJİMLERİ

 

I- SERBEST BÖLGELERDE DIŞ TİCARET REJİMİ     

1- Serbest Bölgeye Eşya (Mal) Giriş ve Çıkışı        

a- Eşyanın Girişi      

b- Eşyanın Çıkışı      

c- Yatırım ve Tesis Safhasında Malların Girişi ve Bu Malların Daha Sonra Çıkarılması            

2- Serbest Bölgedeki Eşyaya İlişkin Diğer Hükümler            

a- Malların Satılması veya Devri           

b- Bölge ile Diğer Varış Yerleri Arasında Mal Akımı         

c- Bölgedeki Mallardan Sorumluluk    

d- İmha Edilmesi Gerekli Olan Mallar ve Atıklar                

e- Terk Edilmiş ve Dağınık Mallar         

f- Hasarlı Mallar 209

g- Yükleme ve Boşaltma Hizmetleri     

h- İcra ve Tasfiye İşlemleri     

i-  Bölgeye Geçici Olarak Gelen Mallar

II- SERBEST BÖLGELERDE GÜMRÜK REJİMLERİ   

1- İhracat Rejimi           

2- İthalat Rejimi             

3- Transit Rejimi           

4- Dâhilde İşleme Rejimi              

5- Hariçte İşleme Rejimi              

6- Gümrük Vergisi       

III- SERBEST BÖLGELERDE KAMBİYO REJİMİ         

1- Türkiye’den Serbest Bölgelere Gidecek Yerli Sermayenin Durumu             

2- Serbest Bölgelerdeki Kullanıcıların Kredi Taleplerinin Durumu    

3- Serbest Bölgelerdeki Kullanıcıların Türkiye’deki Bankalarda Açtırdıkları Hesapların Durumu               

4- Serbest Bölgelerde Kurulu Şirketlerce, Türkiye’de Yerleşik Kişilere Yapılacak Kâr Payı Ödemelerinin Durumu               

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

SERBEST BÖLGELERDE VERGİSEL DÜZEN

 

§ 9. GELİRDEN ALINAN VERGİLER

 

I- YASAL DÜZENLEME     

II- SERBEST BÖLGEDE ELDE EDİLEN FAALİYET KAZANÇLARINDA GELİR/KURUMLAR VERGİSİ UYGULAMASI  

1- Serbest Bölgede Yükümlülük               

a- Genel Olarak        

b- Yükümlülük Türleri            

2- Serbest Bölgede İstisna Uygulaması   

a- Geçiş Dönemi Kazanç İstisnası        

aa- İstisnanın Kapsamı      

bb- İstisnanın Tutarı          

cc- Gider İndirimi               

aaa- Müşterek Genel Giderler/Amortismanlar            

bbb- İstisna Kazanç Giderlerinin İndirimi     

dd- İstisnanın Süresi         

b- İmalat Faaliyetleri İstisnası

aa- Fason İmalat 

bb- İmal Edilen Ürün/Satın Alınan Mal Ticareti            

cc- İmalat Faaliyetleri/ Diğer Faaliyetlerin Bir Arada Yapılması 

c- Yatırım İndirimi İstisnası   

d- Birleşme ve Devir Hallerinde Uygulanacak İstisna       

e- İstisna Kazançların Beyanı

3- Serbest Bölgede Tevkifat Uygulaması (Mevduat Faizi-Repo Gelirleri)         

4- Serbest Bölgede Transfer Fiyatlandırması Uygulaması  

a- İşlemin İlişkili Kişilerle Yapılması     

b- İşlemin Emsallere Aykırılık Oluşturması        

III- SERBEST BÖLGEDE ELDE EDİLEN ÜCRETLERDE GELİR VERGİSİ UYGULAMASI   

IV- SERBEST BÖLGEDEN ELDE EDİLEN KÂR PAYLARINDA GELİR/KURUMLAR VERGİSİ UYGULAMASI                

1- 5084 Sayılı Kanun Öncesi       

a- Tam Yükümlü Gerçek Kişiler            

b- Dar Yükümlü Gerçek Kişiler             

c- Tam Yükümlü Kurumlar    

d- Dar Yükümlü Kurumlar     

2- 5084 Sayılı Kanun Sonrası     

a- Tam Yükümlü Gerçek Kişiler            

b- Dar Yükümlü Gerçek Kişiler             

c- Tam Yükümlü Kurumlar    

d- Dar Yükümlü Kurumlar     

3- Geçmiş Yıl Kârlarının Dağıtımı              

 

§ 10. HARCAMALARDAN ALINAN VERGİLER

 

I- KATMA DEĞER VERGİSİ             

1- İhracat İstisnası        

a- Yasal Düzenleme 

b- Mal Teslimi           

aa- Türkiye’nin Diğer Yerlerinden Bölgeye Mal Teslimi             

bb- Bölgeler Arasında Mal Teslimi  

cc- Yurt Dışından Bölgeye- Bölgeden Yurt Dışına Mal Teslimi 

dd- Bölgedeki Eşyanın Gümrük Kanunu’na Aykırı Olarak Gümrük Bölgesinin Başka Bir Yerine Götürülmesi             

ee- Bölgeye Gönderilen ve Değeri 500 ABD Dolarının Altında Kalan Tüketim ve Sarf Malzemelerinin KDV İhracat İstisnası Karşısındaki Durumu  

b- Hizmet İfası          

aa- Türkiye’nin Diğer Yerlerinden Bölgeye Hizmet İfası             

bb- Bölgeden Türkiye’nin Diğer Yerlerine Hizmet İfası              

cc- Bölgede Bulunan Bir Firmaya Fason Hizmet İfası 

dd- Türkiye’nin Diğer Yerlerinden Bölgeye Verilen Taşımacılık Hizmeti 

2- İthalat İstisnası         

3- Serbest Bölgelerde Verilen Hizmet İstisnası      

II- ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ            

1- İhracat İstisnası        

2- İthalat İstisnası         

III- ÖZEL İLETİŞİM VERGİSİ            

IV- DAMGA VERGİSİ VE HARÇLAR               

V- BANKA VE SİGORTA MUAMELELERİ VERGİSİ    

 

§ 11. SERVETTEN ALINAN VERGİLER

 

I- EMLAK VERGİSİ            

II- MOTORLU TAŞITLAR VERGİSİ  

III- VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ               

 

§ 12. USUL UYGULAMALARI

 

I- DEFTER VE BELGE DÜZENİ       

II- DEFTERLERİN TASDİKİ               

III- KAYIT DÜZENİ              

 

§ 13. SONUÇ

KAYNAKÇA