3 Ağustos 2018 Cuma

Vergi Alacakları Nasıl Yapılandırılıyor?

Yazar: Haldun DARICI*

Yaklaşım / Ağustos 2018 / Sayı: 308

I- GİRİŞ

Ülkemizde son dönemlerde vergi ve diğer bazı alacakları yeniden yapılandırmak amacıyla sıklıkla yapılandırma yasaları çıkarılmaktadır.  Son beş yıllık dönemde bu amaçla çıkarılan yasalar;

2014 yılında 6552 sayılı “İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun”

-  2016 yılında 6736 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Kanun”

2017 yılında 7020 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda ve bir Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”

2018 yılında 7143 sayılı “Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun”dur.

Söz konusu yasaların çıkarılma amacı, başta vergi alacakları olmak üzere sigorta primi,  idari para cezaları, kredi alacakları gibi muhtelif alacakların yapılandırma işlemleriyle tahsilinin sağlanmasıdır. Bu amaçla yapılandırma yasalarında yapılan düzenlemelerle, alacak miktarları yeniden hesaplanmakta, bu alacaklara ödeme kolaylığı getirilmektedir.

Yukarıda belirtilen söz konusu yasalar incelendiğinde, bu yasalarda belirli esasların mevcut olduğu, dolayısıyla bu yasalarda benzeri hükümlere yer verilmiş olduğu belirtilebilir. Bununla birlikte söz konusu yasalarda ekonomik gelişmelere ve ihtiyaçlara göre farklı düzenlemelere ve ilave hükümlere yer verildiği de görülmektedir.

Yapılandırma yasalarında belirtildiği üzere farklı mahiyette hükümler bulunmakla birlikte en önemli düzenlemelerin kesinleşmiş vergi alacaklarıyla ilgili olduğu belirtilebilir. Yapılandırma yasaları uyarınca yapılan tahsilatların önemli bir kısmının bu alacaklara ait olduğu görülmektedir.

Bu çalışmada belirtilen hususlar dikkate alınarak son dönemlerde çıkarılan ve yukarıda belirtilen yapılandırma yasalarındaki kesinleşmiş vergi alacaklarının yeniden yapılandırılmasıyla ilgili hükümleri üzerinde durulmuştur. Amaç, yeniden yapılandırma yasalarındaki gelişmelerin ortaya konulmasıdır. Yeniden yapılandırma yasalarındaki gelişmelerin ortaya konulması, bir sonraki yeniden yapılandırma yasalarının nasıl düzenleneceği konusunda da bir fikir verecektir.

II- YENİDEN YAPILANDIRMA YASALARI

A- 6552 SAYILI BAZI ALACAKLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASINA İLİŞKİN KANUN

1- Yeniden Yapılandırma ve Ödeme

Bazı alacakların yeniden yapılandırılmasına ilişkin hükümleri de içeren 6552 sayılı Kanun, 11.09.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Maliye Bakanlığı’nın 6552 sayılı Kanunla ilgili Genel Tebliği de 27.09.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

6552 sayılı Kanun’un oldukça kapsamlı olarak düzenlenmiş olan 73. maddesinde, Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince tahsil edilen vergi ve diğer bazı alacakların yapılandırılmasına ilişkin düzenlemeler yer almıştır. Kanun’un 74. maddesinde ayrıca kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan kasa mevcudu ve ortaklardan alacaklarla ilgili hükme de yer verilmiştir.

Yasa’nın vergi alacaklarını da yapılandıran 73. maddesinde;

“.. 1) 30.04.2014 tarihinden (bu tarih dahil)önceki dönemlere, beyana dayanan vergilerde bu tarihe kadar verilmesi gereken beyannamelere ilişkin vergi ve bunlara bağlı vergi cezaları, gecikme faizleri, gecikme zamlarından (2013 takvim yılına ilişkin gelir vergisi ikinci taksiti hariç), …

kesinleşmiş olup bu Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla vadesi geldiği halde ödenmemiş olan ya da ödeme süresi henüz geçmemiş bulunan alacakların ödenmemiş kısmının tamamı ile bunlara bağlı faiz, cezai faiz, gecikme faizi, gecikme zammı gibi feri amme alacakları yerine bu Kanunun yayımlandığı tarihe kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın; ödenmemiş alacağın sadece feri alacaktan ibaret olması halinde feri alacak yerine Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu maddede belirtilen süre ve şekilde tamamen ödenmesi şartıyla alacaklara bağlı faiz, cezai faiz, gecikme faizi, gecikme zammı gibi feri amme alacaklarının tahsilinden vazgeçilir.”

denilmiştir.

Buna göre öngörülen yapılandırma ve ödeme işlemleri şöylece belirlenmiştir.

- Vergi asıllarına, bu alacakların ödenmesi gereken vade tarihlerinden bu Kanun’un yayımlandığı 11.09.2014 tarihine kadar olan dönem için aylık Yİ-ÜFE oranları esas alınarak toplam Yİ-ÜFE oranı bulunacak ve bu oran vergi aslı ile çarpılacaktır. Böylece gecikme faizi ve gecikme zammı yerine ödenecek olan Yİ-ÜFE tutarı bulunacaktır. Bu tutarlar vergi alacaklarının asıllarına eklenerek yapılandırılan alacak tutarına ulaşılacaktır. Bu şekilde bulunan tutarların yasada belirtilen şekilde ödenmesi halinde, alacaklara bağlı gecikme faizi ve gecikme zamlarının tahsilinden vazgeçilecektir.

- Bu şekilde yeniden yapılandırılan söz konusu borçların peşin veya taksitler halinde ödenmesi mümkün bulunmaktadır.

Peşin ödemelerde - yapılandırılan tutarın ilk taksit ödeme süresi içerisinde ödenmesi halinde - bu tutara kanunun yayımlandığı tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için herhangi bir faiz uygulanmayacaktır. Böylece bu dönem, faizsiz dönem olarak kabul edilmiş olmaktadır.

Borçlular hesaplanan tutarları taksitle ödemek isterlerse, 6, 9, 12 veya 18 taksit seçeneklerinden birini tercih edeceklerdir. Taksitle yapılacak ödemelerde, belirlenen alacak tutarları taksit süresine bağlı olarak 1,05, 1,07, 1,10, 1,15 katsayıları ile çarpılacak ve bulunan tutarlar taksit sayısına bölünerek ödenecek taksit tutarları bulunacaktır.

2- Değerlendirme

6552 sayılı Yasa’da vergi alacaklarının yapılandırılmasında, alacak asıllarında bir indirim yapılmamakta ve söz konusu alacakların enflasyon oranında güncellenerek tahsili öngörülmektedir.  Bu amaçla vergi alacaklarına, gecikme faizi ve gecikme zammı oranları yerine Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) belirlediği aylık Yİ-ÜFE oranları uygulanarak alacak tutarları yeniden belirlenmektedir. Bu şekilde bulunan tutarların ödenmesi halinde de gecikme faizleri ve gecikme zamları silinmektedir.

Yasa’nın dikkati çeken özelliği, vergi aslına bağlı cezaların tahsilinden vazgeçilmemiş olmasıdır.

Peşin ödemelerin avantajı ise, kanunun yayımı tarihinden ilk taksit ödeme süresinin sonuna kadar olan yaklaşık dört aylık dönem için (11.09.2014 - 31.12.2014 ) faiz uygulanmayacak olmasıdır.

Taksitle yapılacak ödemelerde ise yapılandırılan alacak tutarlarına yasada öngörülen katsayılar uygulanmakta ve bulunan tutarlar taksit sayısına bölünerek ikişer aylık dönemler halinde ödenecek taksit miktarları bulunmaktadır.

B- 6736 SAYILI BAZI ALACAKLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASINA İLİŞKİN KANUN

1- Yeniden Yapılandırma ve Ödeme

6736 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Kanun” 19.08.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Maliye Bakanlığının söz konusu Kanunla ilgili Genel Tebliği de 23.08.2016 tarihli mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

6736 sayılı Kanun’da, kesinleşmiş alacaklarla birlikte “kesinleşmemiş veya dava safhasında bulunan alacaklar”“inceleme ve tarhiyat safhasında bulunan işlemler”“matrah ve vergi artırımı”“işletme kayıtlarının düzeltilmesi” ile ilgili düzenlemelere ve ayrıca “bazı varlıkların milli ekonomiye kazandırılması” ile ilgili hükümlere yer verilmiştir.

Kanun’un “Kesinleşmiş Alacaklar” başlıklı 2. maddesinde,

“Maliye Bakanlığı’na, il özel idarelerine ve belediyelere bağlı tahsil daireleri tarafından takip edilen alacaklardan bu Kanun’un yayımlandığı tarih itibarıyla (bu tarih dahil);

a)Vadesi geldiği halde ödenmemiş ya da ödeme süresi henüz geçmemiş bulunan vergilerin ödenmemiş kısmının tamamı ile bunlara bağlı gecikme faizi ve gecikme zammı gibi fer’i amme alacakları yerine bu Kanun’un yayımlandığı tarihe kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın;  ödenmemiş alacağın sadece fer’i alacaktan ibaret olması halinde fer’i alacak yerine Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde tamamen ödenmesi şartıyla vergilere bağlı gecikme faizi ve gecikme zammı gibi fer’i amme alacakları ile aslı bu Kanun’un yayımlandığı tarihten önce ödenmiş olanlar dahil olmak üzere asla bağlı olarak kesilen vergi cezaları ve bu cezalara bağlı gecikme zamlarının tamamının, …

tahsilinden vazgeçilir.”

denilmiştir. Kanun’un 1. maddesinde de 30.06.2016 tarihinden önceki dönemlere ait vergilerin yapılandırma kapsamında olduğuna yer verilmiştir.

6736 sayılı Kanun’da da, bir önceki yapılandırma kanunda olduğu gibi, vergi asıllarına;

-  Bu alacakların ödenmesi gereken vade tarihlerinden, Kanunun yayımlandığı tarihe kadar geçen süre için gecikme zammı ve gecikme faizi yerine,

- Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak Yİ-ÜFE tutarı hesaplanacak,

- Yİ-ÜFE tutarı vergi aslı ile toplanarak yapılandırılan alacak tutarı bulunacaktır.

Yapılandırılan alacak tutarının kanunda öngörülen süre ve şekilde ödenmesi halinde de;

- Vergi aslına ilişkin gecikme zammı ve gecikme zammı ile

- Vergi aslına bağlı vergi cezaları ile bu cezalara uygulanan gecikme zamlarının

tahsilinden vazgeçilecektir.

Kanun’da yapılandırılan alacak tutarlarının yine peşin veya taksitle ödenebileceği yönünde düzenlemelere yer verilmiştir.

Yapılandırılan alacak tutarının ilk taksit ödeme süresi içerisinde tamamen ödenmesi halinde;

- Yapılandırılan tutara, Kanun’un yayımlandığı tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için herhangi bir faiz uygulanmayacak,

- Ayrıca fer’i alacaklar yerine Yİ-ÜFE aylık değişim oranlarına göre hesaplanacak tutarlar üzerinden yüzde 50 oranında indirim yapılacaktır.

Taksitle yapılacak ödemelerde ise katsayı uygulamasına gidilecektir. Buna göre yapılandırılan tutar;

- 6 taksitte 12 ayda yapılacak ödemelerde 1,045,

- 9 taksitte 18 ayda yapılacak ödemelerde 1,083,

- 12 taksitte 24 ayda yapılacak ödemelerde 1,105,

- 18 taksitte 36 ayda yapılacak ödemelerde 1,150,

katsayısı ile çarpılarak bulunan tutar taksit sayısına bölünecek ve ikişer aylık dönemlerde ödenecek taksit tutarı hesaplanacaktır.

2-  Değerlendirme

6736 sayılı Yasa’da da birikmiş borçların enflasyon oranında güncellenmesi buna karşılık da vergilere bağlı gecikme faizi ve gecikme zamlarının tahsilinden vazgeçilmesi öngörülmüştür. Ancak yasanın önceki yasadan iki önemli farkı bulunmaktadır.

Bunlardan birincisi, asla bağlı olarak kesilen vergi cezaları ve bu cezalara bağlı gecikme zamlarının tamamının da tahsilinden vazgeçilecek olmasıdır. Oysa önceki yasada sadece vergilere bağlı gecikme faizi ve gecikme zamlarının tahsilinden vazgeçilmiş, vergi cezalarının silinmesi öngörülmemişti.

Yasa’nın önemli görülen ikinci özelliği ise, yasa hükümlerine göre hesaplanan tutarların ilk taksit ödeme süresi içerisinde tamamen ödenmesi halinde, Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutar üzerinden ayrıca yüzde 50 oranında indirim yapılacak olmasıdır.

Böylece 6736 sayılı Yasa’da, hem asla bağlı olarak kesilen vergi cezalarının silinmesi öngörülmüş, hem de peşin ödemelerde Yİ-ÜFE tutarlarından yüzde 50 oranında bir indirim yapılması öngörülmüştür. Böylece bir önceki yasaya göre, borçlulara iki önemli imkân daha sağlanmıştır.

C- 7020 SAYILI BAZI ALACAKLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASI HAKKINDA KANUN

1- Yeniden Yapılandırma ve Ödeme

7020 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun 27.05.2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Konuyla ilgili Maliye Bakanlığının Genel Tebliği’ne de 03.06.2017 tarihli Resmi Gazete’de yer verilmiştir.

7020 sayılı Yasa’da sadece kesinleşmiş alacakların yapılandırılmasıyla ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. Yasa’nın bu amaçla düzenlenen 2. maddesinin (a) bendinde;

“Vadesi geldiği halde ödenmemiş ya da ödeme süresi henüz geçmemiş bulunan vergilerin ödenmemiş kısmının tamamı ile bunlara bağlı gecikme faizi ve gecikme zammı gibi fer’i amme alacakları yerine bu Kanunun yayımı tarihine kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın; ödenmemiş alacağın sadece fer’i alacaktan ibaret olması halinde fer’i alacak yerine Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde tamamen ödenmesi şartıyla vergilere bağlı gecikme faizi ve gecikme zammı gibi fer’i amme alacakları ile aslı bu Kanun’un yayımı tarihinden önce ödenmiş olanlar dahil olmak üzere asla bağlı olarak kesilen vergi cezaları ve bu cezalara bağlı gecikme zamlarının tamamının, ..

tahsilinden vazgeçilir.”

denilmiştir.

Bu çerçevede yasa, 31 Mart 2017 tarihinden önceki dönemlere ait olan, kesinleşmiş ve kanunun yayımı tarihi itibarıyla vadesi geldiği halde ödenmemiş ya da ödeme süresi henüz geçmemiş vergi, resim ve harçlar ile bunlara ilişkin faiz ve cezalar hakkında uygulanacaktır.

Böylece bir önceki yılda çıkarılan 6736 sayılı Yasa’da 30.06.2016 tarihi esas alınmış olduğundan, 7020 sayılı yasada bu tarihten sonraki dönemlere ait (30.06.2016 – 31.03.2017) vergi borçlarının da yapılandırma kapsamına alınması sağlanmış olmaktadır.

- Yasa’nın 1. maddesinin Yİ-ÜFE aylık değişim oranlarıyla ilgili 2/ç bendinde ise, söz konusu oranların 01.11.2016 tarihinden itibaren aylık 0,35 oranını ifade ettiği belirtilmiştir. Bu itibarla vergi asıllarına 01.11.2016 tarihine kadar olan dönem için Türkiye İstatistik Kurumu’nun her ay için belirlediği oranlar, bu tarihten Kanun’un yayımı tarihi olan 27 Mayıs 2017 tarihine kadar olan dönemler için ise aylık 0,35 oranı uygulanacaktır.

- Yasa’nın ortak hükümler başlığını taşıyan 3. maddesinde, bu kanun hükümlerine göre hesaplanan tutarların peşin veya taksitler halinde ödenebileceği belirtilmiştir. Aynı maddenin 3/a bendinde de;

“Hesaplanan tutarların tamamının ilk taksit ödeme süresi içerisinde peşin olarak ödenmesi halinde, bu tutarlara bu Kanun’un yayımı tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için herhangi bir faiz uygulanmaz ve fer’i alacaklar yerine Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarlar üzerinden ayrıca  % 50 indirim yapılır.”

hükmüne yer verilmiştir.

Madde hükmüne göre peşin ödemelerde Yİ-ÜFE oranında hesaplanan tutarlardan ayrıca yüzde 50 indirim yapılacak ve Kanunun yayımı tarihi olan 27 Mayıs 2017’den ödeme tarihine kadar olan dönem için de herhangi bir faiz alınmayacaktır.

2- Değerlendirme

7020 sayılı Yasa’da sadece kesinleşmiş alacakların yapılandırılmasıyla ilgili bir düzenlemeye yer verilmiştir. Yasada, bir önceki yapılandırma yasasında yer verilen, kesinleşmemiş veya dava safhasında bulunan alacaklar, inceleme ve tarhiyat safhasında bulunan işlemler, matrah ve vergi artırımı, işletme kayıtlarının düzeltilmesi gibi düzenlemelere yer verilmemiştir.

Yasa’nın önemli görülen bir özelliği aylık Yİ-ÜFE oranlarının son dönemler için sabit bir oran olarak kabul edilmiş olmasıdır. Yasa’nın 1. maddesinde Yİ-ÜFE aylık değişim oranlarının, 01.11.2016 tarihinden itibaren aylık yüzde 0,35 oranını ifade ettiği belirtilmiştir. Buna göre Kasım/2016- Mayıs 2017 döneminde vergi alacaklarına aylık Yİ-ÜFE oranı yüzde 0,35 olarak uygulanacaktır. Bu uygulamanın nedeni söz konusu dönemde aylık Yİ-ÜFE oranlarının yüksek düzeylerde seyretmiş olmasıdır.

Yasada ayrıca bir önceki yasada olduğu gibi peşin ödemelerde toplam Yİ-ÜFE tutarlarından yüzde 50 oranında indirim yapılması öngörülmüştür.

7020 sayılı Yasa’nın bir başka özelliği de 6183 sayılı Yasa’ya “Vergiye Uyumlu Mükelleflerin Borçlarının Tecili” başlığını taşıyan ve vergisini düzenli ödeyen mükelleflere zor duruma düşmeleri halinde borçlarını uygun koşullarda ödemelerini sağlayacak yeni bir müessesenin ihdas edilmiş olması olmuştur.


*           Vergi Başmüfettişi (E. Maliye Başmüfettişi)

()         Bu yazıda yer alan görüş ve düşünceler yazarına ait olup hiçbir biçimde çalıştığı Kurum’u bağlamaz. Yazıda yer alan eksiklik ve hatalardan yazarı sorumludur.



  • Mevzuatta Son Çıkanlar